Selenium tekort symptomen: de stille signalen die je lichaam geeft

Een handjevol paranoten van amper 25 gram levert bijna 480 microgram selenium. Dat is vele malen meer dan je op een hele dag nodig hebt. Twee nootjes dekken vaak al je dagbehoefte.

Toch hoor ik in mijn omgeving zo vaak dat mensen eigenlijk geen idee hebben wat dit mineraal is, laat staan of ze er genoeg van binnenkrijgen. Het is een spoorelement. Je hebt er maar een heel klein beetje van nodig, maar dat kleine beetje doet verrassend veel werk.

En juist omdat je er zo weinig van nodig hebt, sluipt een tekort er vaak ongemerkt in. De klachten zijn vaag. Ze lijken op gewone vermoeidheid, op een drukke periode, op gewoon ouder worden. Daardoor blijven de echte symptomen van een selenium tekort lang onder de radar.

In dit artikel neem ik je mee langs de signalen waar je lichaam je mee probeert te waarschuwen. Welke klachten passen bij te weinig van dit spoorelement, hoe het in voeding zit, en wanneer het slim is om er iets mee te doen.

Wat selenium eigenlijk doet in je lichaam

Dit mineraal is een onmisbaar radertje in een paar belangrijke processen. Het mooiste voorbeeld is zijn rol als antioxidant. Samen met bepaalde enzymen helpt het je cellen beschermen tegen vrije radicalen. Dat zijn de kleine boosdoeners die je weefsel langzaam kunnen beschadigen.

Daarnaast speelt het een rol bij je afweer. Een goed werkend immuunsysteem heeft het nodig om scherp te blijven reageren op virussen en bacteriën.

Ook je schildklier leunt erop. Dit kleine orgaantje in je hals stuurt je stofwisseling aan, en het heeft selenium nodig om schildklierhormoon om te zetten in de actieve vorm. Verderop vertel ik je daar meer over, want dit verband verklaart veel klachten.

En er is meer. Het draagt ook bij aan gezond haar en gezonde nagels, en bij mannen aan de aanmaak van zaadcellen. Je ziet het: voor zo'n piepklein hoeveelheidje is de lijst met taken flink lang.

Waarom een tekort vaker voorkomt dan je zou denken

Hier wordt het interessant. Hoeveel selenium in je eten zit, hangt sterk af van de bodem waarin het gegroeid is. In grote delen van Europa, ook in onze streken, zit er van nature niet zoveel van in de grond. Groente en granen die hier groeien, bevatten daardoor minder van dit mineraal dan bijvoorbeeld in delen van Noord-Amerika.

Dierlijke producten liggen vaak wat gunstiger, omdat veevoer meestal verrijkt wordt. Toch betekent dat niet automatisch dat iedereen genoeg binnenkrijgt.

Bepaalde groepen lopen meer risico. Denk aan mensen die weinig of geen dierlijke producten eten, aan wie heel eenzijdig eet, en aan wie moeite heeft met de opname van voedingsstoffen door maag- of darmklachten. Ook naarmate je ouder wordt, kan je opname afnemen.

De Gezondheidsraad gaf in 2024 nog aan dat de inname in Nederland extra in de gaten gehouden moet worden. Niet om paniek te zaaien, maar omdat een deel van de bevolking aan de krappe kant zit. Reden genoeg om te weten hoe een tekort zich uit.

Welke signalen kunnen op een selenium tekort wijzen?

Een tekort schreeuwt zelden om aandacht. Het fluistert. De klachten zijn breed en overlappen met van alles, dus zie dit als puzzelstukjes, niet als bewijs.

Veelgehoorde signalen zijn:

  • Aanhoudende vermoeidheid die niet verdwijnt na een goede nachtrust
  • Vaker ziek zijn, bijvoorbeeld de ene verkoudheid na de andere
  • Dunner wordend haar of haar dat sneller uitvalt
  • Brosse of ribbelige nagels die makkelijk breken
  • Een mistig, minder scherp gevoel in je hoofd
  • Spierklachten zoals een zwak of pijnlijk gevoel

Herken je jezelf in een paar van deze punten? Dan is dat nog geen diagnose. Vermoeidheid kan tientallen oorzaken hebben, van slaaptekort tot stress tot een heel ander tekort.

Juist daarom bestaat de gratis Vitamine & Nutriënten Scan. In ongeveer twee minuten breng je je klachten, voeding en leefstijl in kaart. Je krijgt dan een beeld van welke tekorten mogelijk een rol spelen, zodat je gerichter het gesprek met je huisarts kunt aangaan.

Wil je weten hoe je vage klachten leert duiden zonder meteen naar het lab te rennen? Lees dan ook mijn artikel over tekorten herkennen zonder bloedprik.

Selenium en je schildklier: een vaak gemist verband

Dit onderdeel verdient wat mij betreft extra aandacht, want het wordt vaak over het hoofd gezien.

Je schildklier maakt hormonen die je hele stofwisseling aansturen. Maar het hormoon dat de schildklier aanmaakt, moet eerst omgezet worden naar de actieve vorm voordat je lichaam er iets mee kan. En laat selenium nou precies bij die omzetting betrokken zijn.

Zit je krap, dan kan die omzetting minder soepel verlopen. Het gevolg kan een traag, futloos gevoel zijn. Koude handen en voeten, gewichtstoename zonder duidelijke reden, een sombere stemming. Klachten die je niet meteen met een mineraal in verband brengt.

Het werkt hierbij nauw samen met jodium. Die twee zijn een team als het om je schildklier gaat. Heb je het idee dat je schildklier een rol speelt in je klachten, lees dan ook over de symptomen van een jodiumtekort. Samen geven die artikelen je een completer plaatje.

Belangrijk om te onthouden: alleen een huisarts kan via bloedonderzoek vaststellen of je schildklier goed werkt. Zie dit als achtergrondkennis, niet als zelfdiagnose.

Hoeveel heb je nodig en waar zit het in?

Voor volwassenen wordt een adequate inname aangehouden van ongeveer 70 microgram selenium per dag. Dat klinkt als weinig, en dat is het ook. Het venster tussen te weinig en te veel is hier alleen wel smaller dan bij veel andere voedingsstoffen.

Goede bronnen zijn onder andere:

  • Paranoten, met afstand de rijkste bron
  • Vis en schaaldieren, zoals schol en mosselen
  • Vlees, bijvoorbeeld rundvlees
  • Eieren
  • Volkoren producten, zoals zilvervliesrijst

Met een gevarieerd eetpatroon haal je een heel eind. Eet je vis, vlees of eieren en wissel je voldoende af, dan is de kans op een flink tekort kleiner.

En die paranoten? Een prima natuurlijke bron, maar met mate. Omdat ze er zoveel van bevatten, kun je met een handvol per dag zomaar over de bovengrens heen schieten. Deskundigen houden voor volwassenen een bovengrens aan van rond de 255 microgram per dag. Een of twee paranoten op een dag is een mooie gewoonte. Een hele zak is dat niet.

Twijfel je of je met je voeding genoeg binnenkrijgt? Vul dan rustig de gratis scan in. Die helpt je ontdekken waar in je voedingspatroon de gaten zitten, zodat je geen supplementen hoeft te slikken die je misschien niet eens nodig hebt.

Zo pak je het rustig en verstandig aan

Als je vermoedt dat een tekort bij jou een rol speelt, hoef je niet meteen naar de supplementenkast te rennen. Begin bij je bord.

Een paar praktische stappen:

  • Breng eens in kaart wat je op een gewone week eet. Zit er genoeg vis, vlees, ei of volkoren in?
  • Wissel je eiwitbronnen af in plaats van elke dag hetzelfde te eten.
  • Voeg een of twee paranoten toe als natuurlijke, overzichtelijke bron.
  • Blijf bij aanhoudende klachten niet eindeloos zelf puzzelen, maar leg ze voor aan je huisarts.

Supplementen kunnen zinvol zijn, maar hier luistert de dosering nauw. Meer is echt niet beter. Overleg daarom met je huisarts of een orthomoleculair deskundige voordat je een seleniumsupplement gaat gebruiken, zeker als je al andere middelen slikt.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de meest voorkomende symptomen van een selenium tekort?

De klachten zijn breed en vaag. Vaak gaat het om aanhoudende vermoeidheid, vaker ziek zijn, dunner of uitvallend haar, brosse nagels en soms spierklachten. Ook een traag gevoel door een verminderde schildklierwerking kan passen bij te weinig van dit mineraal. Omdat deze signalen ook bij andere oorzaken horen, zeggen ze op zichzelf nog niets zeker.

Kan ik een tekort zelf vaststellen?

Nee, zeker weten doe je dat niet zonder bloedonderzoek. Je kunt wel alert zijn op een combinatie van klachten en op je voedingspatroon. De gratis Vitamine & Nutriënten Scan geeft je een eerste richting, maar voor echte zekerheid is een bloedtest bij je huisarts nodig.

In welke voeding zit veel selenium?

Paranoten zijn de allerrijkste bron. Daarnaast vind je het in vis en schaaldieren, vlees, eieren en volkoren producten zoals zilvervliesrijst. Hoeveel er in plantaardige producten zit, hangt af van de bodem waarin ze groeiden.

Kun je er ook te veel van binnenkrijgen?

Ja, en daar is dit mineraal juist gevoelig voor. De marge tussen genoeg en te veel is klein. Bij volwassenen wordt een bovengrens aangehouden van ongeveer 255 microgram per dag. Dagelijks een handvol paranoten eten kan die grens al overschrijden, dus hou het bij een of twee.

Heeft selenium iets met de schildklier te maken?

Jazeker. Het is betrokken bij het omzetten van schildklierhormoon naar de actieve vorm. Bij een krappe inname kan die omzetting minder goed verlopen, wat een traag en futloos gevoel kan geven. Het werkt daarbij nauw samen met jodium.

Moet ik een supplement gaan slikken?

Niet zomaar. Begin bij je voeding, want met een gevarieerd eetpatroon kom je vaak al een heel eind. Overweeg je toch een supplement, overleg dan eerst met je huisarts, want de juiste dosering luistert hier erg nauw.

Vitale groetjes, Katja Callens