Vitamine K tekort symptomen: waarom je het zelden merkt

Van alle vitamines is vitamine K misschien wel de stilste. Je lichaam maakt er zelfs een deel zelf van aan. Bacteriën in je dikke darm produceren vitamine K, en de rest haal je uit je eten. Ongeveer 80 tot 90 procent van wat je binnenkrijgt is vitamine K1, vooral uit groene groenten.

Die dubbele aanvoer, uit je darmen en van je bord, zorgt ervoor dat de meeste gezonde volwassenen genoeg vitamine K hebben zonder er ooit over na te denken.

En juist dat maakt een vitamine K tekort zo lastig te herkennen. Het komt niet vaak voor, de signalen bouwen zich traag op, en als ze er zijn lijken ze op van alles behalve een vitaminetekort. Een blauwe plek hier, wat bloedend tandvlees daar. Je schrijft het toe aan een stoot of aan te hard poetsen.

In dit artikel lees je wat vitamine K precies doet, welke vitamine K tekort symptomen er zijn, hoe zo'n tekort ontstaat en wie er extra op moet letten. Geen bangmakerij, wel heldere informatie waar je iets mee kunt.

Wat doet vitamine K eigenlijk in je lichaam?

Vitamine K is een vetoplosbare vitamine. Dat betekent dat je lichaam het beter opneemt als je het samen met wat vet eet. Er zijn twee hoofdvormen. Vitamine K1 (fyllochinon) zit vooral in groene bladgroenten en plantaardige oliën. Vitamine K2 (menachinon) vind je in kaas, eigeel en gefermenteerde producten, en je darmbacteriën maken het deels zelf aan.

De bekendste taak van vitamine K is je bloedstolling. Zonder voldoende vitamine K kan je bloed minder goed stollen. Een klein wondje blijft dan langer nabloeden dan je zou verwachten. De letter K komt niet voor niets van "koagulatie", het Duitse en Deense woord voor stolling.

Maar vitamine K doet meer. Het speelt ook een rol bij sterke botten. Vitamine K helpt mee om calcium op de juiste plek te krijgen, namelijk in je botweefsel in plaats van in je bloedvaten. Zo werken vitamine K, vitamine D en calcium als een klein team samen. Wil je weten hoe dat zit met calcium? Lees dan ons artikel over calcium tekort symptomen.

Omdat vitamine K vetoplosbaar is, neem je het beter op uit een maaltijd met wat olie, boter of noten dan uit een kommetje rauwe sla zonder meer.

De belangrijkste symptomen van een vitamine K tekort

Een tekort aan vitamine K laat zich vooral zien via je bloedstolling. De signalen draaien bijna allemaal om bloeden dat net iets te makkelijk of te lang doorgaat.

Denk aan blauwe plekken die opkomen bij de minste aanraking, terwijl je je niet eens herinnert dat je je hebt gestoten. Of tandvlees dat bloedt zodra je poetst. Neusbloedingen die vaker komen dan je gewend bent, een menstruatie die zwaarder uitpakt, of bloed in je urine of ontlasting horen er ook bij.

Bij een langdurig en ernstig tekort kan ook je botgezondheid eronder lijden, omdat calcium zonder voldoende vitamine K minder goed in je botten terechtkomt.

Let op een belangrijk punt. Deze symptomen kunnen door heel veel andere dingen komen. Bloedend tandvlees wijst vaker op tandvleesontsteking dan op een vitamine K tekort. Blauwe plekken horen soms gewoon bij ouder worden of bij bepaalde medicijnen. Zie deze vitamine K tekort symptomen dus niet als een diagnose, maar als een reden om beter te kijken en bij twijfel je huisarts te raadplegen.

Herken je meerdere van deze signalen en vraag je je af welke tekorten bij jouw klachten passen? De gratis Vitamine & Nutriënten Scan loopt in een paar minuten je klachten en gewoonten met je door en laat zien waar aandacht nodig is.

Hoe ontstaat een tekort aan vitamine K?

Bij gezonde volwassenen is een echt vitamine K tekort zeldzaam. Je eet vrijwel dagelijks iets met vitamine K erin, en je darmbacteriën vullen de rest aan. Toch zijn er situaties waarin het misgaat.

De meest voorkomende oorzaak is een probleem met de opname in je darmen. Vitamine K is vetoplosbaar, dus je hebt gal en een goede vetvertering nodig om het op te nemen. Bij darmziekten zoals de ziekte van Crohn of coeliakie, of bij problemen met je galwegen, kan de opname flink dalen.

Ook een lange kuur met antibiotica kan meespelen. Antibiotica ruimen niet alleen de vervelende bacteriën op, maar raken soms ook de goede darmbacteriën die vitamine K2 voor je maken. Bij een korte kuur merk je daar niets van, bij langdurig gebruik kan het een rol spelen.

Een derde oorzaak zit in de medicijnhoek. Bepaalde bloedverdunners, de zogenaamde vitamine K antagonisten, werken juist door de werking van vitamine K te remmen. Dat is precies de bedoeling bij die medicijnen, maar het maakt de balans wel gevoeliger. Daarover verderop meer.

Als laatste speelt je eetpatroon een rol. Eet je vrijwel nooit groene groenten en bijna geen vet, dan krijg je minder binnen en neem je het slechter op. Dat is zelden de enige oorzaak, maar het helpt niet mee.

Wie moet extra opletten?

Niet iedereen loopt evenveel risico. Een paar groepen verdienen wat meer aandacht.

Pasgeboren baby's staan bovenaan. Zij hebben nog nauwelijks vitamine K en hun darmflora moet nog op gang komen. Daarom krijgen baby's in Nederland standaard extra vitamine K, meestal in de vorm van druppels. Dat beschermt hen tegen zeldzame maar ernstige bloedingen.

Mensen met een darm- of galaandoening vormen de tweede groep. Als je vetvertering of je opname niet goed werkt, krijg je ook minder vitamine K uit je eten, hoe gezond je ook kookt.

Gebruik je bloedverdunners of antistollingsmiddelen? Dan is vitamine K extra opletten. Een plotselinge verandering in hoeveel vitamine K je binnenkrijgt, bijvoorbeeld door opeens veel meer of veel minder groene groenten te eten, kan de instelling van je medicatie beïnvloeden. Houd je inname liever stabiel en bespreek supplementen altijd eerst met je arts of de trombosedienst.

En dan is er nog de groep die simpelweg weinig gevarieerd eet, vaak oudere mensen met een kleine eetlust. Niet omdat vitamine K bij hen een groot probleem is, maar omdat een eenzijdig patroon vaker meerdere tekorten tegelijk geeft.

Waar zit vitamine K in?

Het goede nieuws is dat vitamine K ruim voorradig is in gewoon, alledaags eten. Groene bladgroenten zijn veruit de rijkste bron. Hieronder zie je de hoeveelheid vitamine K in microgram per 100 gram, volgens de voedingswaardetabel NEVO:

  • Boerenkool: 623 mcg
  • Spinazie: 394 mcg
  • Broccoli: 185 mcg
  • Goudse kaas: 68 mcg
  • Olijfolie: 54 mcg
  • Blauwe bessen: 19 mcg

Zoals je ziet zitten de echte toppers in de groene hoek. Vitamine K1 haal je dus vooral uit groenten en oliën. Vitamine K2 zit in kleinere hoeveelheden in kaas, eigeel en gefermenteerde producten.

Hoeveel heb je nodig? Het Voedingscentrum houdt voor volwassenen een adequate inname van ongeveer 70 microgram vitamine K per dag aan. Met één portie groene groente zit je daar vaak al ruim boven. Een kleine tip die veel oplevert: eet je groene groenten met een beetje vet, zoals een scheutje olijfolie of wat roomboter. Je lichaam neemt de vitamine K dan beduidend beter op.

Een tekort herkennen zonder bloedprik

Dit is waar veel mensen vastlopen. Je voelt een vitamine K tekort niet aankomen zoals je honger voelt. De vitamine werkt in stilte, en pas als de stolling eronder lijdt, merk je iets.

Wat je zelf wel kunt doen, is letten op het patroon. Komen blauwe plekken, bloedend tandvlees en langer nabloeden samen voor, en eet je weinig groene groenten of heb je darmproblemen? Dan is dat een signaal om serieuzer te kijken. Eén los symptoom zegt weinig, een combinatie zegt meer.

Zekerheid krijg je bij je huisarts. Die kan via een bloedonderzoek je stolling laten meten, bijvoorbeeld met een stollingstest. Dat geeft een helder beeld, veel helderder dan gokken op basis van losse klachten. Meer weten over hoe je tekorten kunt oppikken zonder meteen te prikken? Lees dan ons artikel over tekorten herkennen zonder bloedprik.

Een screeningstool helpt je om de puzzelstukjes op een rij te zetten voordat je dat gesprek met je huisarts aangaat. Zo weet je gerichter waarover je het wilt hebben.

Wat je zelf kunt doen

Je hoeft geen potjes pillen in huis te halen om goed voor je vitamine K te zorgen. De basis leg je met je bord.

Eet een paar keer per week groene groenten en combineer ze met wat vet, zodat je lichaam de vitamine K echt opneemt. Varieer tussen boerenkool, spinazie, broccoli en andere groene groenten, dan krijg je vanzelf genoeg binnen.

Gebruik je bloedverdunners? Wees dan voorzichtig met vitamine K supplementen. Neem geen supplement met meer dan 100 microgram vitamine K zonder overleg, want dat kan de werking van je medicijnen beïnvloeden. Houd je dagelijkse inname liever stabiel dan dat je de ene week stapelt op groene smoothies en de week erna niets.

Denk ook aan de samenhang met vitamine D. Die twee werken samen aan je botten, en in de donkere maanden komt vitamine D er in Nederland bekaaid vanaf. In ons artikel over vitamine D tekort in de winter lees je waarom dat juist nu speelt.

En luister naar je lijf. Merk je terugkerende signalen die je niet vertrouwt, dan is je huisarts de juiste persoon om naast je te zetten. Klein signaal, serieus nemen, rustig uitzoeken.

Vitale Groetjes, Katja Callens

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste symptomen van een vitamine K tekort?

De eerste signalen draaien bijna altijd om de bloedstolling. Denk aan blauwe plekken die snel opkomen, bloedend tandvlees, vaker neusbloedingen en wondjes die langer nabloeden. Omdat deze klachten ook heel andere oorzaken kunnen hebben, is het verstandig om het patroon in de gaten te houden en bij twijfel je huisarts te raadplegen.

Hoe vaak komt een vitamine K tekort voor?

Bij gezonde volwassenen is het zeldzaam. Je krijgt vitamine K uit je voeding én je darmbacteriën maken het deels zelf aan. Een tekort ontstaat meestal pas bij opnameproblemen in de darm, langdurig antibioticagebruik of bij het gebruik van bepaalde bloedverdunners. Pasgeboren baby's vormen een aparte groep en krijgen daarom standaard extra vitamine K.

Waar zit de meeste vitamine K in?

Groene bladgroenten zijn veruit de rijkste bron. Boerenkool spant de kroon, gevolgd door spinazie en broccoli. Ook olijfolie, Goudse kaas en in mindere mate blauwe bessen leveren een bijdrage. Eet je groente met een beetje vet, dan neemt je lichaam de vitamine K beter op.

Kan ik te veel vitamine K binnenkrijgen?

Via gewone voeding krijg je vrijwel nooit te veel vitamine K binnen, er is geen maximale hoeveelheid vastgesteld. Gebruik je bloedverdunners, dan is voorzichtigheid wel op zijn plaats. Neem dan geen supplementen met meer dan 100 microgram vitamine K zonder overleg met je arts, omdat het de werking van je medicijnen kan verminderen.

Hoe weet ik zeker of ik een vitamine K tekort heb?

Zekerheid krijg je alleen via je huisarts. Die kan je bloedstolling laten meten met een bloedonderzoek. Zelf kun je letten op het patroon van je klachten in combinatie met je eet- en leefgewoonten. Een screeningstool zoals de Vitamine & Nutriënten Scan helpt je die signalen te ordenen, maar vervangt geen medisch onderzoek.

Waarom krijgen baby's extra vitamine K?

Pasgeboren baby's hebben nog weinig vitamine K en hun darmflora, die later vitamine K gaat aanmaken, moet nog op gang komen. Daardoor loopt een kleine groep risico op bloedingen. Een standaard aanvulling met vitamine K, meestal via druppels, beschermt hen daartegen. Je consultatiebureau geeft hier advies over.

Disclaimer

De informatie in dit artikel en de Vitamine & Nutriënten Scan zijn bedoeld voor educatieve doeleinden en vormen geen vervanging van professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Raadpleeg altijd je huisarts of een gekwalificeerd zorgprofessional bij aanhoudende klachten of voordat je iets verandert aan je voeding, medicatie of supplementgebruik.